Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 – Khung pháp lý toàn diện cho kỷ nguyên AI an toàn và phát triển bền vững

Luật Trí tuệ nhân tạo năm 2025 (Luật số 134/2025/QH15), được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025 và có hiệu lực từ ngày 01/3/2026, là văn bản pháp lý đầu tiên của Việt Nam điều chỉnh toàn diện lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, gồm 8 chương, 35 điều. Luật quy định về nghiên cứu, phát triển, cung cấp, triển khai và sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo; đồng thời xác lập quyền, nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân có liên quan và trách nhiệm quản lý nhà nước đối với hoạt động AI.

Việc ban hành Luật nhằm thiết lập khuôn khổ pháp lý thống nhất cho phát triển và ứng dụng AI, bảo đảm công nghệ này được triển khai theo hướng an toàn, có trách nhiệm và lấy con người làm trung tâm. Đồng thời, Luật hướng tới mục tiêu đưa trí tuệ nhân tạo trở thành hạ tầng trí tuệ quốc gia, góp phần thúc đẩy tăng trưởng năng suất, đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực tự chủ công nghệ và sức cạnh tranh quốc gia; tạo lập môi trường pháp lý minh bạch, tin cậy, khuyến khích hợp tác, phát triển và hội nhập quốc tế.

Một trong những nội dung nổi bật của Luật là quy định về nguyên tắc hoạt động của trí tuệ nhân tạo. Theo đó, AI phải đặt con người ở vị trí trung tâm, bảo đảm quyền con người, quyền riêng tư, an ninh quốc gia và tuân thủ pháp luật. Luật nghiêm cấm việc lợi dụng AI để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, tạo nội dung giả mạo (deepfake) nhằm lừa đảo, thao túng nhận thức hoặc gây tổn hại đến tổ chức, cá nhân và xã hội.

Bên cạnh đó, Luật khẳng định trí tuệ nhân tạo không thay thế thẩm quyền và trách nhiệm của con người. Người vận hành phải giữ quyền kiểm soát, có khả năng can thiệp vào quá trình xử lý của hệ thống AI và chịu trách nhiệm đối với các quyết định được đưa ra. Đồng thời, hoạt động AI phải bảo đảm tính công bằng, minh bạch, không thiên lệch; các tổ chức, cá nhân có trách nhiệm phát hiện, khắc phục sai lệch và thực hiện giải trình khi cần thiết. Luật cũng khuyến khích phát triển AI theo hướng xanh, tiết kiệm năng lượng, giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

Ảnh minh họa

Luật Trí tuệ nhân tạo năm 2025 cũng quy định cụ thể các hành vi bị nghiêm cấm nhằm bảo vệ an ninh, quyền con người và lợi ích chung. Trong đó bao gồm các hành vi lợi dụng hệ thống AI để vi phạm pháp luật; phát triển, sử dụng AI nhằm mục đích lừa đảo, thao túng hoặc gây tổn hại đến nhóm yếu thế; thu thập, xử lý dữ liệu trái quy định; can thiệp, vô hiệu hóa cơ chế kiểm soát của con người; che giấu, làm sai lệch thông tin bắt buộc phải công khai; hoặc lợi dụng hoạt động nghiên cứu, thử nghiệm AI để thực hiện hành vi trái pháp luật.

Về đạo đức và trách nhiệm trong hoạt động trí tuệ nhân tạo, Luật quy định xây dựng và áp dụng khung đạo đức AI quốc gia với các nguyên tắc cơ bản như công bằng, minh bạch, không gây hại và tôn trọng quyền con người. Trong hoạt động quản lý nhà nước và cung cấp dịch vụ công, việc ứng dụng AI phải tuân thủ chặt chẽ các nguyên tắc này, không thay thế vai trò quyết định của con người; người ra quyết định phải chịu trách nhiệm trước pháp luật.

Công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm cũng được quy định rõ. Các tổ chức, cá nhân liên quan có trách nhiệm cung cấp hồ sơ kỹ thuật, dữ liệu, nhật ký vận hành và các thông tin cần thiết để phục vụ công tác kiểm tra, xác định nguyên nhân sự cố hoặc vi phạm. Việc cung cấp thông tin phải bảo đảm tuân thủ quy định về bảo vệ bí mật nhà nước, dữ liệu cá nhân và sở hữu trí tuệ.

Việc ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo năm 2025 đã hình thành khuôn khổ pháp lý thống nhất cho phát triển và ứng dụng AI trong kỷ nguyên số, bảo đảm an toàn, trách nhiệm và hướng tới con người. Đây là nền tảng quan trọng để thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế số và hội nhập quốc tế sâu rộng.

Trong thực tiễn tại địa bàn tỉnh Đắk Lắk, việc triển khai Luật Trí tuệ nhân tạo năm 2025 có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh các cơ quan, đơn vị đang đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, điều hành và phục vụ Nhân dân. Đặc biệt, đối với lực lượng Công an, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong công tác nghiệp vụ, cải cách hành chính, tuyên truyền pháp luật trên không gian mạng đặt ra yêu cầu cao về bảo đảm an ninh, an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và bí mật nhà nước.

Do đó, việc quán triệt, triển khai thực hiện nghiêm túc các quy định của Luật sẽ góp phần nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cán bộ, công chức, viên chức và Nhân dân trong việc sử dụng, khai thác trí tuệ nhân tạo đúng quy định; phòng ngừa, phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi lợi dụng AI để vi phạm pháp luật. Đồng thời, tạo điều kiện thuận lợi để các cơ quan, đơn vị trên địa bàn tỉnh ứng dụng hiệu quả công nghệ mới, phục vụ phát triển kinh tế – xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh trong tình hình mới.