Những điểm mới đáng chú ý của Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú năm 2025

Việc ban hành Luật là bước tiến quan trọng trong tiến trình cải cách tư pháp, nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý sau gần 10 năm thực hiện Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam năm 2015. Thực tiễn cho thấy nhiều vấn đề mới phát sinh, đặc biệt trong công tác quản lý người bị áp dụng biện pháp ngăn chặn “cấm đi khỏi nơi cư trú” – một biện pháp mang tính nhân văn nhưng cần cơ chế quản lý, giám sát chặt chẽ, thống nhất hơn.

Luật gồm 12 chương, 74 điều, với nhiều điểm mới quan trọng, tập trung vào các nhóm nội dung lớn.

Trước hết, Luật đã bổ sung quy định toàn diện hơn về thi hành biện pháp “cấm đi khỏi nơi cư trú”. Theo đó, phạm vi cư trú của người bị áp dụng biện pháp được xác định rõ theo địa bàn xã, phường hoặc đơn vị quân đội; đồng thời quy định cụ thể trách nhiệm quản lý, giám sát của Ủy ban nhân dân cấp xã và Công an cấp xã trong việc theo dõi, quản lý, giáo dục người bị áp dụng biện pháp. Luật cũng quy định chặt chẽ hơn về việc khai báo, xin phép khi người bị áp dụng biện pháp có nhu cầu rời khỏi nơi cư trú vì lý do chính đáng.

Bên cạnh đó, Luật tiếp tục thể hiện chủ trương tinh gọn tổ chức bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Theo đó, không tổ chức cơ quan quản lý thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú ở cấp huyện; hệ thống được tổ chức tập trung, thống nhất ở Bộ Công an và Công an cấp tỉnh. Mô hình tổ chức trại tạm giam, phân trại tạm giam, buồng tạm giữ cũng được hoàn thiện theo hướng thống nhất, chuyên nghiệp, bảo đảm hiệu quả quản lý.

Luật cũng bổ sung nhiều quy định mang tính nhân văn, bảo đảm tốt hơn quyền con người, quyền công dân của người bị áp dụng biện pháp ngăn chặn. Đáng chú ý là việc đẩy mạnh ứng dụng dữ liệu sinh trắc học như vân tay, mống mắt, ADN trong công tác quản lý để hạn chế sai sót, nhầm lẫn. Đồng thời, các quy định về chế độ ăn, ở, chăm sóc y tế, tiếp cận thông tin, sách báo tiếp tục được hoàn thiện; bảo đảm phù hợp với các nhóm đối tượng đặc thù như phụ nữ có thai, người đang nuôi con nhỏ hoặc người có điều kiện sức khỏe, giới tính đặc thù.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, Luật cũng pháp lý hóa việc xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú; đồng thời tăng cường ứng dụng phương tiện kỹ thuật, công nghệ trong giám sát, quản lý, góp phần nâng cao tính minh bạch, hiệu quả trong hoạt động tư pháp.

Tại Công an tỉnh Đắk Lắk, việc nghiên cứu, quán triệt và chuẩn bị triển khai Luật mới được xác định là nhiệm vụ quan trọng, nhằm bảo đảm áp dụng thống nhất, đúng quy định khi Luật có hiệu lực. Lực lượng Công an cấp tỉnh và Công an cấp xã sẽ là lực lượng trực tiếp thực hiện nhiều nội dung mới, đặc biệt trong công tác quản lý người bị áp dụng biện pháp “cấm đi khỏi nơi cư trú” tại địa bàn cơ sở.

Từ thực tiễn đó, người dân cần nắm rõ các quy định mới của Luật để chấp hành nghiêm túc khi thuộc diện áp dụng biện pháp ngăn chặn của cơ quan tiến hành tố tụng; chủ động thực hiện đầy đủ nghĩa vụ khai báo, xin phép khi có nhu cầu di chuyển theo đúng quy định; đồng thời phối hợp với lực lượng Công an trong công tác quản lý, giám sát tại cộng đồng.

Việc ban hành Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú năm 2025 không chỉ góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật về tư pháp hình sự mà còn thể hiện rõ tính nhân văn, hiện đại, đồng thời bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm và bảo vệ quyền con người trong giai đoạn mới.