Nâng cao trách nhiệm của mỗi cá nhân, tổ chức và toàn hệ thống chính trị trong bảo vệ dữ liệu cá nhân

Việc thu thập, lưu trữ, xử lý và chia sẻ dữ liệu cá nhân ngày càng phổ biến, đặc biệt thông qua các nền tảng số, dịch vụ trực tuyến, mạng xã hội và thương mại điện tử.

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy tình trạng lộ, mất, mua bán trái phép dữ liệu cá nhân vẫn diễn biến phức tạp. Nhiều vụ việc liên quan đến thu thập thông tin trái phép, phát tán dữ liệu khách hàng hoặc lợi dụng thông tin cá nhân để lừa đảo, chiếm đoạt tài sản đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người dân. Một nguyên nhân đáng chú ý là nhận thức của một bộ phận cá nhân, tổ chức về bảo vệ dữ liệu còn hạn chế; việc chia sẻ thông tin tùy tiện, thiếu kiểm soát trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Zalo, Telegram… vẫn diễn ra khá phổ biến.

Trước yêu cầu cấp thiết đó, Nhà nước đã ban hành hệ thống văn bản pháp luật nhằm tạo hành lang pháp lý bảo vệ dữ liệu cá nhân. Đáng chú ý, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, cùng với Nghị định số 356/2025/NĐ-CP của Chính phủ đã quy định cụ thể các nguyên tắc, quyền và trách nhiệm trong xử lý dữ liệu cá nhân. Theo đó, dữ liệu cá nhân chỉ được xử lý khi có sự đồng ý của chủ thể dữ liệu (trừ trường hợp pháp luật cho phép), phải bảo đảm minh bạch, đúng mục đích và an toàn, bảo mật. Đồng thời, dữ liệu cá nhân được phân loại thành dữ liệu cơ bản và dữ liệu nhạy cảm, trong đó dữ liệu nhạy cảm như thông tin sức khỏe, tài chính, sinh trắc học… được bảo vệ ở mức độ cao hơn.

Ảnh minh họa

Luật cũng quy định rõ quyền của người dân đối với dữ liệu cá nhân của mình như quyền được biết, đồng ý, truy cập, chỉnh sửa, xóa dữ liệu, hạn chế xử lý và yêu cầu bồi thường khi bị xâm phạm. Bên cạnh đó, các tổ chức, cá nhân xử lý dữ liệu phải có trách nhiệm bảo vệ dữ liệu, thông báo rõ mục đích sử dụng, không thu thập vượt phạm vi cần thiết và chịu trách nhiệm nếu để xảy ra vi phạm. Các hành vi như thu thập, sử dụng trái phép dữ liệu; mua bán, trao đổi dữ liệu cá nhân; cung cấp cho bên thứ ba không đúng quy định; xâm nhập, đánh cắp hoặc làm lộ dữ liệu… đều bị nghiêm cấm và có thể bị xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật.

Để chủ động bảo vệ dữ liệu cá nhân trong môi trường số, mỗi người dân và tổ chức cần nâng cao ý thức cảnh giác, thực hiện nghiêm các biện pháp bảo mật. Cụ thể, không cung cấp thông tin cá nhân trên các nền tảng, ứng dụng không rõ nguồn gốc; kiểm tra kỹ các yêu cầu thu thập thông tin trước khi đồng ý; sử dụng mật khẩu mạnh, xác thực nhiều lớp và thường xuyên thay đổi mật khẩu; hạn chế đăng tải thông tin cá nhân, giấy tờ tùy thân lên mạng xã hội; cảnh giác với các cuộc gọi, tin nhắn yêu cầu cung cấp mã OTP hoặc thông tin tài khoản; đồng thời kịp thời thông báo cho cơ quan chức năng khi phát hiện dấu hiệu lộ, lọt dữ liệu.

Thực tiễn tại tỉnh Đắk Lắk cho thấy, lực lượng Công an, đặc biệt là các đơn vị chuyên trách về an ninh mạng, đã tăng cường công tác tuyên truyền, cảnh báo thủ đoạn lừa đảo, hướng dẫn người dân kỹ năng bảo vệ thông tin cá nhân. Đồng thời, chủ động phát hiện, đấu tranh, xử lý các hành vi vi phạm liên quan đến dữ liệu cá nhân, góp phần giữ vững an ninh trật tự trên không gian mạng và bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân.

Ảnh minh họa

Bảo vệ dữ liệu cá nhân không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Việc nâng cao nhận thức, tuân thủ quy định pháp luật và chủ động phòng ngừa rủi ro sẽ góp phần xây dựng môi trường số an toàn, lành mạnh, phục vụ hiệu quả cho sự phát triển bền vững của đất nước.