Giải mã những “dấu vết biết nói”: Vai trò của kỹ thuật hình sự trong bảo vệ sự minh bạch và niềm tin xã hội

Những vụ việc này cũng gợi nhớ đến vụ án gian lận điểm thi năm 2018, qua đó cho thấy một nguyên lý quan trọng trong công tác đấu tranh, phòng chống tội phạm: “Mọi sự tiếp xúc đều để lại dấu vết”. Dù hành vi được thực hiện bằng phương thức tinh vi đến đâu, những dấu vết vật chất hay dấu vết điện tử vẫn có thể trở thành căn cứ để làm rõ sự việc khi được thu thập, phân tích và đánh giá bằng các phương pháp khoa học.

Đó cũng là công việc thầm lặng nhưng đặc biệt quan trọng của lực lượng Kỹ thuật hình sự. Hành trình tìm kiếm sự thật của người cán bộ kỹ thuật hình sự có thể bắt đầu từ hiện trường và tiếp tục trong phòng giám định, nơi từng dấu vết, mẫu vật được kiểm tra, đối chiếu bằng hệ thống thiết bị chuyên dụng và kiến thức chuyên môn.

Nếu hình ảnh của lực lượng đấu tranh phòng, chống tội phạm thường gắn với những cuộc truy bắt, đấu tranh trực diện, thì công việc của cán bộ kỹ thuật hình sự lại đòi hỏi sự kiên trì, chính xác và cẩn trọng trong từng chi tiết. Trong bối cảnh chuyển đổi số, khi dấu vết của một vụ việc không chỉ tồn tại ở hiện trường vật lý mà còn có thể nằm trong máy tính, điện thoại, hệ thống mạng hay các thiết bị điện tử, vai trò của kỹ thuật hình sự càng trở nên quan trọng.

Giám định tài liệu và kỹ thuật số - điện tử là hai trong số 11 chuyên ngành giám định chuyên sâu của lực lượng Kỹ thuật hình sự. Qua hai lĩnh vực này có thể thấy rõ cách khoa học được sử dụng để làm sáng tỏ những vấn đề mà mắt thường khó nhận biết.

Từ một tờ giấy, tìm ra những dấu vết của quá trình hình thành

Trong giám định tài liệu, các giám định viên sử dụng kính hiển vi và nhiều thiết bị chuyên dụng để phân tích các đặc điểm của tài liệu, từ loại giấy, mực viết, phương pháp in, đặc điểm của chữ viết, chữ ký, con dấu đến những dấu hiệu sửa chữa, tẩy xóa.

Những chi tiết tưởng như rất nhỏ có thể cung cấp thông tin quan trọng về quá trình hình thành và biến đổi của tài liệu. Các đặc điểm về phương pháp in, dấu bảo an của giấy tờ đặc biệt, cách thức hình thành và đặc điểm riêng của từng loại dấu cũng được phân tích, đối chiếu để phục vụ quá trình xác minh, điều tra.

Cán bộ Phòng Kỹ thuật hình sự thực hiện giám định tài liệu trên hệ thống phương tiện giám định hiện đại.

Khi “hiện trường” nằm trong thiết bị điện tử

Cùng với sự phát triển của công nghệ, các hoạt động trên môi trường số ngày càng để lại nhiều dấu vết. Giám định kỹ thuật số - điện tử giúp các giám định viên thu thập, phân tích và đánh giá những dữ liệu có liên quan trong máy tính, điện thoại và các thiết bị điện tử.

Ngay cả khi dữ liệu đã bị xóa hoặc thiết bị được khôi phục về trạng thái ban đầu, trong một số trường hợp vẫn có thể còn lại những thông tin kỹ thuật có giá trị cho quá trình giám định, như dữ liệu hệ thống, lịch sử hoạt động, thông tin tệp tin hoặc các dấu vết liên quan khác. Việc phục hồi và phân tích những dữ liệu này góp phần tái hiện diễn biến, làm rõ mối liên hệ giữa các dữ liệu và hỗ trợ cơ quan điều tra xác định bản chất vụ việc.

Cán bộ Phòng Kỹ thuật hình sự thực hiện giám định kỹ thuật số - điện tử trên hệ thống máy giám định hiện đại.

Bên cạnh giám định tài liệu và kỹ thuật số - điện tử, lực lượng Kỹ thuật hình sự còn thực hiện nhiều chuyên ngành khác như đường vân, dấu vết cơ học, súng, đạn, pháp y, sinh học, hóa học... Sự phối hợp giữa các chuyên ngành tạo nên một hệ thống phương pháp khoa học, giúp kiểm tra, đối chiếu và đánh giá chứng cứ từ nhiều góc độ khác nhau.

Điểm quan trọng của công tác kỹ thuật hình sự là không dựa trên suy đoán hay cảm tính. Mỗi kết luận giám định phải được hình thành trên cơ sở dấu vết, mẫu vật, dữ liệu và phương pháp chuyên môn phù hợp. Chính sự khách quan, khoa học và thận trọng đó giúp kết quả giám định trở thành một trong những căn cứ quan trọng phục vụ công tác điều tra, góp phần xử lý vụ việc đúng quy định pháp luật.

Từ những công việc âm thầm phía sau mỗi vụ án, cán bộ kỹ thuật hình sự góp phần làm rõ sự thật, hỗ trợ cơ quan tiến hành tố tụng đánh giá chứng cứ một cách khách quan, hạn chế nguy cơ bỏ lọt tội phạm cũng như làm oan người vô tội.

Phòng Kỹ thuật hình sự Công an tỉnh Đắk Lắk tổ chức sơ kết công tác 6 tháng đầu năm 2026.

Sự minh bạch trong giáo dục, sự nghiêm minh của pháp luật và niềm tin của người dân đều cần được xây dựng trên những căn cứ khách quan, trong đó có những chứng cứ được kiểm chứng bằng khoa học.

Dấu vết có thể không lên tiếng, nhưng mỗi dấu vết đều có thể chứa đựng những thông tin quan trọng. Bằng kiến thức chuyên môn, sự cẩn trọng và sự hỗ trợ của khoa học, công nghệ, những người làm công tác Kỹ thuật hình sự đang ngày ngày “giải mã” các dấu vết, góp phần tìm ra sự thật, bảo vệ công lý và giữ gìn bình yên cho xã hội.