Đi tìm tiếng nói cuối cùng từ những dấu vết hiện trường

Người ta thường nói: “Người chết không biết nói”. Nhưng đối với lực lượng Kỹ thuật hình sự và Pháp y, sự im lặng ấy vẫn có thể được “giải mã” bằng những dấu vết khoa học. Một vết bầm, một tổn thương trên cơ thể, dấu hằn hay dấu vết sinh học có thể cung cấp những thông tin quan trọng về nguyên nhân, cơ chế tử vong và diễn biến vụ việc. Từ những mẫu vật rất nhỏ như máu, tóc, tế bào còn sót lại, qua công tác giám định, lực lượng chức năng có thể xác định các dấu vết liên quan, phục vụ điều tra, trong đó có giám định ADN.

Đối với cán bộ pháp y, mỗi tử thi là một “hồ sơ” đặc biệt. Những dấu vết trên cơ thể, các biến đổi sau tử vong và đặc điểm thương tích đều được xem xét, phân tích một cách khoa học để từng bước tái hiện những gì đã xảy ra trước thời khắc cuối cùng của nạn nhân. Có những trường hợp tưởng như là tai nạn nhưng kết quả khám nghiệm cho thấy những dấu hiệu bất thường; có vụ việc được tạo dựng theo hướng tự tử nhưng các dấu vết trên cơ thể và tại hiện trường lại đặt ra những vấn đề cần tiếp tục làm rõ. Cũng có trường hợp nạn nhân được phát hiện trong môi trường nước, kết quả khám nghiệm góp phần xác định nạn nhân tử vong trước hay sau khi xuống nước.

Bởi vậy, khám nghiệm tử thi không chỉ đơn thuần là xác định nguyên nhân tử vong mà còn là quá trình đọc và phân tích những dấu vết cuối cùng của một con người. Từ những thông tin tưởng như rời rạc, cán bộ pháp y phải đối chiếu, đánh giá để góp phần phục dựng diễn biến vụ việc một cách khách quan, khoa học.

Đắk Lắk là địa bàn rộng, địa hình đa dạng, dân cư phân bố không đồng đều. Các vụ tai nạn, vụ việc chết người và án hình sự có thể xảy ra ở nhiều địa bàn, từ khu dân cư đến những khu vực rừng núi, sông suối, xa trung tâm. Hằng năm, lực lượng Kỹ thuật hình sự và Pháp y Công an tỉnh Đắk Lắk tiếp nhận, khám nghiệm khoảng 450 vụ việc liên quan đến chết người và các vụ án hình sự khác. Mỗi vụ việc là một nhiệm vụ với những yêu cầu riêng, đòi hỏi cán bộ thực hiện phải thận trọng, khách quan và tuân thủ nghiêm ngặt quy trình chuyên môn.

Cán bộ pháp y Công an tỉnh Đắk Lắk thực hiện khám nghiệm trong điều kiện thiếu ánh sáng, địa hình khó khăn.

Không phải hiện trường nào cũng còn nguyên vẹn. Dấu vết có thể bị tác động bởi thời gian, thời tiết, địa hình hoặc những tác động vô tình của con người. Có những vụ việc xảy ra giữa đêm khuya; có trường hợp phải tiếp cận hiện trường tại khu vực rừng sâu, sông suối, trong điều kiện thiếu ánh sáng và thời tiết khắc nghiệt. Có những tử thi đã biến đổi nhiều theo thời gian, gây không ít khó khăn cho công tác khám nghiệm.

Trong những điều kiện như vậy, phía sau mỗi kết luận giám định là những giờ làm việc căng thẳng, tỉ mỉ và đầy áp lực. Mỗi dấu vết đều phải được thu thập, bảo quản, phân tích và đánh giá thận trọng. Bởi đôi khi, một chi tiết rất nhỏ lại có thể trở thành căn cứ quan trọng giúp cơ quan điều tra xác định bản chất vụ việc.

Lực lượng Kỹ thuật hình sự Công an tỉnh Đắk Lắk thực hiện công tác khám nghiệm hiện trường.

Cùng với sự phát triển của khoa học, công tác Kỹ thuật hình sự và Pháp y ngày càng được hỗ trợ bởi nhiều phương pháp, thiết bị hiện đại như giám định ADN, truy nguyên dấu vết sinh học, phân tích dữ liệu điện tử, phục dựng và mô phỏng hiện trường bằng công nghệ số. Những tiến bộ này góp phần nâng cao độ chính xác, hiệu quả trong công tác thu thập, phân tích và đánh giá chứng cứ.

Tuy nhiên, máy móc dù hiện đại đến đâu cũng không thể thay thế hoàn toàn con người. Để nhận ra giá trị của một dấu vết, lựa chọn phương pháp phù hợp và kết nối những thông tin tưởng như rời rạc thành một bức tranh hoàn chỉnh vẫn cần đến kiến thức chuyên môn, kinh nghiệm, sự nhạy bén và bản lĩnh nghề nghiệp của người cán bộ. Chính sự tỉ mỉ, khách quan và trách nhiệm trong từng khâu công việc là yếu tố quan trọng góp phần bảo đảm giá trị của mỗi kết luận giám định.

Những cán bộ, chiến sĩ Kỹ thuật hình sự và Pháp y vẫn lặng lẽ làm công việc ấy mỗi ngày. Họ ít xuất hiện trước công chúng, không trực tiếp đứng ở tuyến đầu của những cuộc truy bắt, nhưng lại góp phần quan trọng trong việc tìm ra sự thật từ những dấu vết tưởng như vô tri.

Từ một dấu vết nhỏ tại hiện trường, một tổn thương trên cơ thể hay một mẫu vật được thu thập đúng quy trình, tiếng nói cuối cùng của người đã khuất có thể được cất lên bằng ngôn ngữ của khoa học. Qua đó, sự thật từng bước được làm sáng tỏ, người có hành vi vi phạm phải chịu trách nhiệm trước pháp luật, góp phần bảo vệ công lý và giữ gìn cuộc sống bình yên của Nhân dân.