Áp dụng Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024: Nhân văn trong giáo dục, nghiêm minh trong phòng ngừa tội phạm

Theo kết quả điều tra, thời điểm thực hiện hành vi phạm tội, các bị can đều trong độ tuổi từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi. Chỉ xuất phát từ những mâu thuẫn nhỏ, vào tháng 5/2025, các đối tượng đã hẹn nhau giải quyết mâu thuẫn và mang theo nhiều hung khí nguy hiểm như dao phóng lợn, mã tấu, bom xăng, ná cao su... Khi tập trung tại địa điểm đã hẹn, nhóm này có hành vi la hét, nẹt pô, rồ ga, ném đá, ném vỏ chai bia, bắn ná cao su, rượt đuổi, đâm, chém nhau trên tuyến Quốc lộ 25, thuộc địa bàn xã Sơn Hòa, tỉnh Đắk Lắk.

Hậu quả, vụ việc khiến 03 người bị thương, trong đó 02 người bị gãy xương cẳng chân trái, tỷ lệ tổn thương cơ thể lần lượt là 27% và 22%; người còn lại bị rách da vùng trán, tỷ lệ tổn thương cơ thể 6%.

Đối với 09 bị can là người chưa thành niên, căn cứ quy định của Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024, Tòa án nhân dân khu vực 15 - Đắk Lắk đã quyết định áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng giáo dục tại trường giáo dưỡng tại Trường Giáo dưỡng số 3, xã Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng. Trong đó, 08 trường hợp được áp dụng trong thời gian 06 tháng và 01 trường hợp trong thời gian 09 tháng.

Cơ quan Thi hành án hình sự Công an tỉnh Đắk Lắk phối hợp với Công an xã Sơn Hòa tổ chức áp giải 09 người chưa thành niên đến Trường Giáo dưỡng số 3 tại xã Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng.

Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024 quy định nhiều chính sách tư pháp đặc thù đối với người chưa thành niên phạm tội, trong đó có các biện pháp xử lý chuyển hướng nhằm giám sát, giáo dục, phòng ngừa và tạo điều kiện để người chưa thành niên sửa chữa sai phạm, hạn chế tái phạm và tái hòa nhập cộng đồng. Các biện pháp xử lý chuyển hướng được quy định tại Điều 36 của Luật, trong đó có giáo dục tại trường giáo dưỡng.

Việc áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng trong trường hợp trên thể hiện rõ tính nhân văn nhưng không buông lỏng, giáo dục nhưng vẫn bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật. Thay vì chỉ tập trung vào hình phạt, cơ quan tiến hành tố tụng xem xét toàn diện độ tuổi, đặc điểm tâm lý, tính chất, mức độ hành vi và các điều kiện theo quy định để lựa chọn biện pháp phù hợp, qua đó giúp người chưa thành niên nhận thức rõ sai phạm, rèn luyện, sửa chữa lỗi lầm và có cơ hội trở thành người có ích cho xã hội.

Từ ngày 01/01/2026, Luật Tư pháp người chưa thành niên số 59/2024/QH15 chính thức có hiệu lực, tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho việc xử lý người chưa thành niên vi phạm pháp luật theo hướng phù hợp với độ tuổi, đặc điểm tâm lý; lấy giáo dục, phục hồi và tái hòa nhập cộng đồng làm trọng tâm. Theo đó, người chưa thành niên từ đủ 14 tuổi đến dưới 18 tuổi phạm tội, khi đáp ứng các điều kiện luật định, có thể được áp dụng các biện pháp xử lý chuyển hướng như khiển trách, xin lỗi bị hại, bồi thường thiệt hại, giáo dục tại cộng đồng, quản thúc tại gia đình, học tập, dạy nghề, tư vấn tâm lý và các biện pháp giáo dục khác.

Tuy nhiên, xử lý chuyển hướng không đồng nghĩa với việc người chưa thành niên vi phạm pháp luật được “bỏ qua” hoặc không phải chịu trách nhiệm. Tùy tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, hậu quả gây ra và các điều kiện theo quy định, cơ quan có thẩm quyền sẽ lựa chọn biện pháp xử lý phù hợp. Mục tiêu cuối cùng là giúp người chưa thành niên nhận thức được hành vi sai trái, khắc phục hậu quả, sửa chữa lỗi lầm, hạn chế nguy cơ tái phạm và từng bước trở lại cuộc sống bình thường.

Thực tế vụ việc cũng là lời cảnh báo đối với gia đình, nhà trường và toàn xã hội về nguy cơ người chưa thành niên bị lôi kéo, kích động tham gia các hành vi vi phạm pháp luật, nhất là các hành vi mang tính bạo lực, sử dụng hung khí và gây rối trật tự công cộng.

Để phòng ngừa vi phạm từ sớm, gia đình và nhà trường cần tăng cường giáo dục pháp luật, quan tâm đến diễn biến tâm lý, các mối quan hệ và môi trường sinh hoạt của trẻ; kịp thời phát hiện những biểu hiện bất thường để có biện pháp định hướng, giáo dục phù hợp. Bản thân người chưa thành niên cũng cần nhận thức rõ rằng chưa đủ tuổi trưởng thành không đồng nghĩa với việc không phải chịu trách nhiệm trước pháp luật.

Áp dụng đúng Luật Tư pháp người chưa thành niên là sự kết hợp hài hòa giữa giáo dục và răn đe, nhân văn và nghiêm minh, qua đó vừa bảo vệ tốt hơn quyền, lợi ích của người chưa thành niên, vừa góp phần phòng ngừa tội phạm, hạn chế tái phạm và xây dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh cho thế hệ trẻ.