Những điểm mới nổi bật của Luật Lý lịch tư pháp số 107/2025/QH15

Một trong những thay đổi đáng chú ý là chức năng quản lý cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp và thực hiện dịch vụ công cấp Phiếu lý lịch tư pháp được chuyển từ Bộ Tư pháp sang Bộ Công an. Theo đó, Bộ Công an thống nhất quản lý cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp trên phạm vi toàn quốc; Cục Hồ sơ nghiệp vụ thuộc Bộ Công an và Công an cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương thực hiện việc cấp Phiếu lý lịch tư pháp theo thẩm quyền.

Việc thống nhất đầu mối quản lý góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác và chia sẻ thông tin, đồng thời hạn chế tình trạng người dân phải thực hiện nhiều thủ tục để cung cấp những thông tin mà cơ quan nhà nước đã có.

Luật mới quy định cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp được xây dựng tập trung, thống nhất tại Bộ Công an, kết nối, liên thông với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và các cơ sở dữ liệu chuyên ngành. Đây là bước tiến quan trọng trong quá trình chuyển đổi số, hướng tới việc thông tin lý lịch tư pháp của công dân được cập nhật, khai thác và sử dụng trên môi trường điện tử, bảo đảm nguyên tắc “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”.

Đáng chú ý, Phiếu lý lịch tư pháp được cấp dưới dạng điện tử hoặc bản giấy và có giá trị pháp lý như nhau. Trường hợp Phiếu lý lịch tư pháp điện tử đã được cấp, thông tin lý lịch tư pháp của công dân được cập nhật, hiển thị trên VNeID. Thông tin lý lịch tư pháp hiển thị trên VNeID có giá trị pháp lý như Phiếu lý lịch tư pháp; cá nhân không phải tiếp tục yêu cầu cấp Phiếu khi có nhu cầu sử dụng thông tin này và không phải nộp phí cung cấp thông tin.

Quy định này góp phần giảm việc sử dụng giấy tờ, hạn chế việc người dân phải đi lại, chờ đợi để thực hiện các thủ tục hành chính liên quan đến lý lịch tư pháp, đồng thời thúc đẩy việc sử dụng các dịch vụ công trên môi trường số.

Luật cũng đặt trọng tâm vào cải cách thủ tục hành chính. Theo đó, thời hạn cấp Phiếu lý lịch tư pháp được rút ngắn từ 10 ngày làm việc xuống còn 5 ngày làm việc; trường hợp phải xác minh thì thời hạn giải quyết không quá 15 ngày.

Người dân có thể thực hiện thủ tục theo phương thức trực tuyến, nhận Phiếu điện tử hoặc nhận bản giấy theo nhu cầu. Đồng thời, trong nhiều trường hợp, cơ quan nhà nước có thể chủ động khai thác thông tin từ cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp thay vì yêu cầu người dân phải tự mình cung cấp Phiếu. Qua đó, giảm thời gian, chi phí thực hiện thủ tục và hạn chế việc người dân phải cung cấp lại những thông tin mà cơ quan nhà nước đã có.

Một điểm đáng chú ý khác là Luật tiếp tục duy trì hai loại Phiếu lý lịch tư pháp gồm Phiếu số 1 và Phiếu số 2, đồng thời quy định chặt chẽ hơn về việc yêu cầu, sử dụng các loại Phiếu này.

Đối với Phiếu lý lịch tư pháp số 1, việc yêu cầu cá nhân cung cấp phải có căn cứ theo quy định của pháp luật chuyên ngành, phục vụ những mục đích nhất định như tuyển dụng, cấp giấy phép, chứng chỉ hành nghề đối với các ngành nghề, vị trí có liên quan đến quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, sức khỏe cộng đồng hoặc nhằm bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của cá nhân trong một số giao dịch dân sự, thương mại liên quan trực tiếp đến đối tượng yếu thế.

Đặc biệt, Phiếu lý lịch tư pháp số 2 không được cơ quan, tổ chức, cá nhân yêu cầu người dân cung cấp. Thông tin thuộc phạm vi quản lý phải được bảo vệ theo quy định về dữ liệu cá nhân nhạy cảm. Quy định này góp phần hạn chế việc thu thập, sử dụng thông tin lý lịch tư pháp không cần thiết, bảo vệ tốt hơn quyền riêng tư và thông tin cá nhân của công dân.

Luật cũng quy định rõ đối tượng có quyền yêu cầu cấp Phiếu lý lịch tư pháp. Theo đó, công dân Việt Nam và người nước ngoài đã hoặc đang cư trú tại Việt Nam từ đủ 16 tuổi trở lên có quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền cấp Phiếu lý lịch tư pháp cho bản thân theo quy định.

Bên cạnh cá nhân, một số cơ quan, tổ chức có thẩm quyền cũng được yêu cầu cung cấp thông tin lý lịch tư pháp để phục vụ nhiệm vụ theo quy định pháp luật, trong đó có cơ quan tiến hành tố tụng phục vụ công tác điều tra, truy tố, xét xử; cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp trong quản lý cán bộ, công chức, viên chức và thực hiện thủ tục hành chính.

Việc khai thác thông tin lý lịch tư pháp được thực hiện theo hướng đúng đối tượng, đúng mục đích, đúng thẩm quyền, vừa phục vụ hiệu quả công tác quản lý nhà nước, vừa bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.

Những quy định mới của Luật Lý lịch tư pháp số 107/2025/QH15 thể hiện rõ định hướng đẩy mạnh chuyển đổi số, cải cách thủ tục hành chính, tăng cường kết nối và khai thác dữ liệu, đồng thời bảo vệ tốt hơn thông tin cá nhân.

Việc chuyển đầu mối quản lý về Bộ Công an, xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung, kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, rút ngắn thời gian cấp Phiếu và từng bước tích hợp thông tin trên VNeID sẽ giúp người dân tiếp cận dịch vụ công thuận tiện, nhanh chóng hơn. Đối với các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, việc khai thác thông tin lý lịch tư pháp cũng được thực hiện theo đúng phạm vi, mục đích và thẩm quyền, hạn chế tình trạng yêu cầu người dân cung cấp giấy tờ không cần thiết.

Qua đó, góp phần khơi thông nguồn lực xã hội, giảm chi phí tuân thủ pháp luật và xây dựng nền hành chính hiện đại, minh bạch, phục vụ người dân và doanh nghiệp ngày càng tốt hơn./.