Luật Thi hành án hình sự năm 2025: Nhiều điểm mới góp phần nâng cao hiệu quả thi hành án, bảo đảm quyền con người, quyền công dân

Ngày 10/12/2025, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Thi hành án hình sự số 127/2025/QH15. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026, đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng trong hệ thống pháp luật về thi hành án hình sự, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, bảo đảm quyền con người, quyền công dân và tạo điều kiện thuận lợi cho người chấp hành án tái hòa nhập cộng đồng.

So với Luật Thi hành án hình sự năm 2019, Luật năm 2025 đã sửa đổi, bổ sung nhiều quy định quan trọng, hướng tới mục tiêu cải cách tư pháp, đơn giản hóa thủ tục, nâng cao trách nhiệm của các cơ quan có thẩm quyền và bảo đảm tính khách quan, công bằng trong công tác thi hành án.

Một trong những điểm mới đáng chú ý là rút ngắn thời gian giải quyết các thủ tục liên quan đến người chấp hành án phạt tù. Việc xem xét, quyết định tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù được thực hiện trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ. Đối với việc miễn chấp hành án phạt tù, tổng thời gian giải quyết là 09 ngày, theo đó, trong 2 ngày làm việc kể từ ngày nhận được hồ sơ đề nghị miễn chấp hành án phạt tù, Chánh án phải phân công thẩm phán chủ trì phiên họp, trong 07 ngày kể từ ngày được phân công, Thẩm phán phải mở phiên họp xét miễn chấp hành án phạt tù và ra quyết định, giúp bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người chấp hành án, đồng thời nâng cao hiệu quả giải quyết công việc của các cơ quan tiến hành tố tụng.

Đồng chí Thiếu tướng Phan Thanh Tám - Giám đốc Công an tỉnh trao quyết định đặc xá của Chủ tịch nước năm 2026 cho các phạm nhân đang chấp hành án tại Trại tạm giam số 1, Công an tỉnh Đắk Lắk.

Luật cũng đổi mới thành phần tham gia các phiên họp trong thi hành án hình sự. Nhiều phiên họp như xét giảm thời hạn chấp hành án phạt tù, xét miễn chấp hành án phạt tù hoặc xét buộc chấp hành hình phạt tù của người được hưởng án treo sẽ do một Thẩm phán tiến hành, thay vì nhiều thành viên như trước đây. Riêng phiên họp xét tha tù trước thời hạn có điều kiện vẫn thực hiện theo Điều 368 Bộ luật Tố tụng hình sự, với hội đồng xét gồm Chánh án và hai Thẩm phán nhằm bảo đảm tính chặt chẽ, khách quan.

Bên cạnh đó, Luật phân cấp mạnh hơn cho Tòa án nhân dân khu vực, giao thẩm quyền xem xét, quyết định một số nội dung trước đây thuộc Tòa án nhân dân cấp tỉnh như tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù, trưng cầu giám định pháp y, pháp y tâm thần đối với phạm nhân và áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh. Quy định này góp phần rút ngắn thời gian giải quyết công việc, tạo thuận lợi cho người dân và các cơ quan có liên quan.

Một điểm mới mang ý nghĩa nhân văn là đổi mới tiêu chí đánh giá kết quả chấp hành án phạt tù. Luật không lấy việc khắc phục hậu quả do hành vi phạm tội gây ra làm căn cứ để xếp loại quá trình chấp hành án, mà tập trung đánh giá trên cơ sở ý thức chấp hành nội quy, thái độ cải tạo, học tập, lao động, rèn luyện và chấp hành kỷ luật. Điều này góp phần bảo đảm sự công bằng giữa các phạm nhân, không để điều kiện kinh tế trở thành yếu tố ảnh hưởng đến kết quả đánh giá.

Đặc biệt, Luật tiếp tục khẳng định vai trò của công tác tái hòa nhập cộng đồng, xác định đây là quá trình xuyên suốt từ trước khi người chấp hành án ra trại đến khi trở về địa phương. Các cơ quan, tổ chức và chính quyền địa phương có trách nhiệm phối hợp thực hiện các biện pháp hỗ trợ về nghề nghiệp, việc làm, tâm lý, pháp lý, đồng thời giúp người chấp hành xong án phạt tù ổn định cuộc sống, giảm mặc cảm, hạn chế tái phạm và góp phần giữ vững an ninh, trật tự ở cơ sở.

Đối với việc hoãn hoặc tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù, Luật quy định rõ nếu Tòa án không chấp nhận đề nghị thì phải ban hành quyết định không chấp nhận, thay vì chỉ thông báo như trước đây. Quy định mới góp phần nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm giải trình của cơ quan có thẩm quyền và bảo đảm quyền giám sát của Viện kiểm sát trong quá trình thi hành án.

Ngoài ra, Luật cũng mở rộng cơ sở pháp lý đối với hoạt động lao động ngoài trại giam. Phạm nhân có thể được tổ chức lao động trong hoặc ngoài trại giam nhằm giáo dục, rèn luyện kỹ năng nghề và chuẩn bị điều kiện tái hòa nhập cộng đồng. Đồng thời, Luật quy định rõ các trường hợp không được tham gia lao động ngoài trại giam để bảo đảm yêu cầu quản lý, an ninh, an toàn.

Việc triển khai hiệu quả Luật Thi hành án hình sự năm 2025 sẽ góp phần xây dựng nền tư pháp hiện đại, công khai, minh bạch, bảo đảm quyền con người, quyền công dân, các quyền và lợi ích hợp pháp của người chấp hành án, đồng thời nâng cao hiệu quả công tác thi hành án hình sự, phòng ngừa tái phạm, bảo đảm an ninh, trật tự và phục vụ sự phát triển bền vững của đất nước.

Mỗi cán bộ, chiến sĩ, công chức và người dân cần chủ động tìm hiểu, nắm vững các quy định mới của Luật Thi hành án hình sự năm 2025 để góp phần nâng cao hiệu quả công tác thi hành án, bảo đảm quyền con người, quyền công dân và xây dựng xã hội trật tự, kỷ cương, an toàn./.