Cảnh giác với các loại ma túy mới núp bóng thực phẩm, đồ uống và thuốc lá điện tử

Trước diễn biến đó, ngày 19/01/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 28/2026/NĐ-CP quy định các danh mục chất ma túy và tiền chất. Nghị định có hiệu lực thi hành từ ngày 19/01/2026, thay thế Nghị định số 57/2022/NĐ-CP ngày 25/8/2022 và Nghị định số 90/2024/NĐ-CP ngày 17/7/2024 của Chính phủ.

Theo Nghị định số 28/2026/NĐ-CP, các chất ma túy và tiền chất được phân thành 4 danh mục. Danh mục I gồm các chất ma túy tuyệt đối cấm sử dụng trong y học và đời sống xã hội; việc sử dụng các chất này trong nghiên cứu, kiểm nghiệm, giám định, vì mục đích quốc phòng, an ninh được thực hiện theo quy định đặc biệt của cơ quan có thẩm quyền. Danh mục II gồm các chất ma túy được sử dụng hạn chế trong nghiên cứu, kiểm nghiệm, giám định, vì mục đích quốc phòng, an ninh hoặc trong lĩnh vực y tế theo quy định của cơ quan có thẩm quyền. Danh mục III gồm các chất ma túy được sử dụng trong nghiên cứu, kiểm nghiệm, giám định, vì mục đích quốc phòng, an ninh hoặc trong lĩnh vực y tế, thú y theo quy định của cơ quan có thẩm quyền. Danh mục IV gồm các tiền chất.

Ảnh minh họa

Đáng chú ý, Nghị định cũng quy định cơ chế xử lý đối với chất mới chưa có trong các danh mục nhưng được phát hiện có liên quan đến mục đích bất hợp pháp hoặc thuộc phạm vi kiểm soát của các công ước quốc tế về phòng, chống ma túy. Đây là cơ sở quan trọng để kịp thời kiểm soát các chất mới trong bối cảnh các đối tượng phạm tội liên tục thay đổi thành phần, công thức hóa học nhằm tạo ra những chất có tác dụng tương tự ma túy đã bị kiểm soát.

Thực tiễn công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm về ma túy cho thấy, thủ đoạn của các đối tượng ngày càng tinh vi. Nếu trước đây ma túy thường được nhận biết qua một số dạng phổ biến như heroin, ma túy đá, thuốc lắc, ketamine thì hiện nay, nhiều loại ma túy tổng hợp và chất hướng thần mới được pha trộn, tẩm ướp hoặc ngụy trang trong những sản phẩm quen thuộc như bánh, kẹo, nước giải khát, cà phê, trà, thảo mộc, tinh dầu và thuốc lá điện tử.

Một số sản phẩm được gọi bằng những cái tên như “nước vui”, “bánh lười”, “pod chill”… với bao bì nhiều màu sắc, hình ảnh bắt mắt, mùi vị trái cây hoặc cách quảng cáo tạo cảm giác mới lạ, vô hại. Tuy nhiên, những tên gọi này không phải là tên của một hoạt chất ma túy cụ thể. Thành phần trong từng sản phẩm có thể khác nhau, thậm chí chứa hỗn hợp nhiều chất ma túy, chất hướng thần hoặc các chất khác. Do đó, nhiều trường hợp không thể xác định chính xác bằng mắt thường mà phải thông qua giám định của cơ quan chuyên môn.

Thực tế, lực lượng chức năng tại nhiều địa phương đã liên tiếp phát hiện các vụ việc liên quan đến loại ma túy được gọi là “nước vui”. Tại Tuyên Quang, trong tháng 9/2024, lực lượng Công an đã triệt phá 4 vụ án, khởi tố 7 bị can liên quan đến các hành vi tàng trữ, mua bán, tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy, thu giữ 251 gói “nước vui”. Cơ quan Công an cảnh báo những sản phẩm này có hình thức, mùi vị dễ gây nhầm lẫn với đồ uống thông thường, trong khi việc sử dụng có thể gây ra những ảnh hưởng nghiêm trọng đối với hệ thần kinh và khả năng kiểm soát hành vi.

Đến tháng 6/2025, Công an tỉnh Phú Thọ tiếp tục phát hiện một đối tượng tàng trữ túi chứa chất rắn dạng tinh thể màu hồng, bên ngoài có hình con ngựa và chữ “FERRARI”. Qua đấu tranh, đối tượng khai nhận đây là ma túy tổng hợp dạng “nước vui” được mua về để bán kiếm lời. Vụ việc cho thấy ma túy hiện nay có thể được đóng gói dưới những hình thức rất khác so với cách nhận biết thông thường, gây khó khăn cho việc phát hiện nếu người dân thiếu cảnh giác.

Không chỉ núp bóng đồ uống, một trong những thủ đoạn đáng lo ngại hiện nay là đưa chất ma túy hoặc chất bị kiểm soát vào thuốc lá điện tử. Trong đó, Etomidate là chất cần đặc biệt lưu ý. Đây vốn là hoạt chất được sử dụng trong lĩnh vực y tế, nhưng đã bị các đối tượng lợi dụng để pha chế vào tinh dầu thuốc lá điện tử, tạo ra các sản phẩm thường được gọi là “pod chill”. Nghị định số 28/2026/NĐ-CP đã bổ sung Etomidate vào danh mục chất ma túy để quản lý theo quy định.

Điển hình, ngày 22/7/2026, Công an Thành phố Hồ Chí Minh thông tin kết quả triệt phá một chuyên án mua bán, tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy Etomidate dưới vỏ bọc thuốc lá điện tử “pod chill”. Lực lượng chức năng bắt giữ, làm việc với 49 đối tượng, trong đó có 4 người nước ngoài; thu giữ 1.670 đầu pod chứa Etomidate cùng Ketamine, Methamphetamine và nhiều vật chứng liên quan.

Tiếp đó, Công an Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục triệt phá một đường dây sản xuất, pha chế, mua bán trái phép Etomidate đội lốt “pod chill”, bắt giữ và xử lý 37 đối tượng. Theo thông tin của Bộ Công an, các đối tượng tổ chức hoạt động với quy mô lớn, hình thành nhiều khâu từ cung cấp nguyên liệu, pha chế đến phân phối sản phẩm ra thị trường.

Tại Tây Ninh, cơ quan chức năng cũng đã tiếp nhận giám định 461 sản phẩm thuốc lá điện tử được một đối tượng mang từ Campuchia vào Việt Nam và phát hiện vụ việc liên quan đến Etomidate. Những vụ việc này cho thấy các đối tượng đang lợi dụng chính hình thức của thuốc lá điện tử và các sản phẩm tinh dầu để che giấu chất bị kiểm soát, gây khó khăn cho việc nhận biết và tiềm ẩn nguy cơ trực tiếp đối với người sử dụng.

Tại Đắk Lắk, cơ quan Công an cũng đã cảnh báo về tình trạng thuốc lá điện tử chứa Etomidate và nguy cơ chất này bị lợi dụng để pha chế, mua bán, sử dụng trái phép. Đây là vấn đề cần đặc biệt quan tâm khi thuốc lá điện tử và các loại “pod”, tinh dầu có nhiều mẫu mã, mùi vị, dễ thu hút sự tò mò của thanh thiếu niên.

Không dừng lại ở “nước vui” hay “pod chill”, thủ đoạn ngụy trang ma túy còn có thể tiếp tục thay đổi. Khi một chất mới được phát hiện, giám định và đưa vào diện kiểm soát, các đối tượng có thể tìm cách thay đổi thành phần hóa học hoặc sử dụng chất khác có tác dụng tương tự. Vì vậy, người dân không nên chỉ ghi nhớ một vài tên gọi cụ thể mà cần cảnh giác với tất cả sản phẩm không rõ nguồn gốc, thành phần, nhất là những sản phẩm được quảng cáo có khả năng tạo cảm giác “phê”, “bay”, “chill”, hưng phấn, thư giãn hoặc gây ra trạng thái khác thường.

Đặc biệt, không nên tin vào những lời quảng cáo, rủ rê như “không phải ma túy”, “dùng một lần không sao”, “không gây nghiện”, “chỉ để thư giãn” hay “không bị phát hiện”. Tên gọi, màu sắc, mùi vị và hình thức bao bì không phải là căn cứ để xác định một sản phẩm có chứa ma túy hay không. Một gói bột có hình thức giống nước giải khát, một chiếc bánh, viên kẹo hay một đầu pod thuốc lá điện tử vẫn có thể chứa chất ma túy hoặc chất hướng thần. Việc xác định chính xác thành phần phải dựa trên kết quả giám định của cơ quan chuyên môn.

Trước những phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi của tội phạm ma túy, mỗi người dân cần nâng cao ý thức tự bảo vệ bản thân và gia đình; tuyệt đối không sử dụng thử các chất, sản phẩm không rõ thành phần, nguồn gốc chỉ vì tò mò hoặc được bạn bè rủ rê; không nhận giữ, vận chuyển, giao hộ các gói hàng khi không biết rõ bên trong; thận trọng với các loại tinh dầu, dung dịch, đồ uống, thực phẩm được mua bán không rõ nguồn gốc, nhất là qua mạng xã hội.

Đối với gia đình, cha mẹ cần thường xuyên quan tâm, trò chuyện và trang bị cho con em kiến thức về các loại ma túy mới, không chỉ cảnh báo về heroin, ma túy đá hay thuốc lắc như trước đây. Nhà trường, các tổ chức đoàn thể cần tăng cường tuyên truyền bằng những tình huống, hình ảnh và vụ việc thực tế để học sinh, sinh viên nhận biết được các phương thức ngụy trang mới, từ đó hình thành kỹ năng từ chối khi bị rủ rê, lôi kéo.

Khi phát hiện các sản phẩm nghi chứa chất ma túy hoặc các hành vi có dấu hiệu mua bán, tàng trữ, vận chuyển, tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy, người dân không tự ý sử dụng, nếm thử hoặc xử lý mà cần kịp thời thông báo cho cơ quan Công an nơi gần nhất để xác minh, xử lý theo quy định.

Mọi hành vi lợi dụng thuốc lá điện tử, thực phẩm, đồ uống hoặc các sản phẩm tiêu dùng khác để ngụy trang, che giấu hoạt động phạm tội về ma túy, tùy theo tính chất, mức độ và hành vi cụ thể, sẽ bị xử lý theo quy định của pháp luật.

Trước sự xuất hiện và biến đổi không ngừng của các chất ma túy mới, sự cảnh giác của mỗi người chính là một trong những biện pháp phòng ngừa quan trọng. Mỗi gia đình, nhà trường và cộng đồng cần chủ động cập nhật kiến thức, kịp thời nhận diện những phương thức, thủ đoạn mới của tội phạm ma túy; đồng thời nâng cao trách nhiệm trong quản lý, giáo dục và bảo vệ thanh thiếu niên. Qua đó, góp phần ngăn chặn ma túy xâm nhập vào đời sống xã hội, bảo vệ sức khỏe, tương lai của thế hệ trẻ và giữ gìn an ninh, trật tự tại địa phương./.