Cơ chế Rà soát định kỳ phổ quát UPR (Universal Periodic Review) là một cơ chế đối thoại giữa các nước tại Hội Đồng Nhân Quyền Liên Hợp Quốc (HĐNQ LHQ) với sứ mệnh là cải thiện tình hình nhân quyền trong thực tế ở các quốc gia.
UPR không đặt ra nghĩa vụ pháp lý song mang tính cam kết chính trị quan trọng có tác động tốt trong việc thúc đẩy xây dựng pháp luật quốc gia và tham gia, thực hiện điều ước quốc tế về quyền con người.
Thời gian qua, Việt Nam được cộng đồng quốc tế đánh giá là một trong những quốc gia thực hiện nghiêm túc và hiệu quả cơ chế UPR. Việc triển khai các khuyến nghị được tiến hành theo hướng toàn diện, gắn với chiến lược phát triển bền vững và các cam kết quốc tế về quyền con người, qua đó từng bước nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân.
Chủ đề nhân quyền luôn là một chủ đề “nóng” và dễ bị lợi dụng để làm công cụ hỗ trợ trong âm mưu đối trọng của số bất đồng quan điểm với chính quyền ở bất kì quốc gia hay thể chế chính trị nào, bởi vì nhân quyền là khía cạnh dễ phê phán dưới lớp vỏ bọc đại diện cho lợi ích cộng đồng, là điều chính nghĩa, nhân văn, nhất là trong cơ chế điều tiết các mối quan hệ giữa nhà nước và các cá nhân xã hội.

Trong quá trình xây dựng, triển khai xây dựng báo cáo UPR chu kỳ IV, Việt Nam luôn gặp những khó khăn, thách thức đến từ các báo cáo thiếu khách quan của một số tổ chức phi chính phủ nước ngoài như HRW, AI hay BPSOS…, có xu hướng sử dụng những nguồn thông tin chưa được kiểm chứng để xuyên tạc về. Ngoài ra, quá trình thực hiện các khuyến nghị Việt Nam chấp thuận theo Cơ chế UPR được đánh giá là cần sự đồng thuận và nỗ lực của cả hệ thống chính trị, tiêu hao rất nhiều nguồn lực. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn luôn tích cực tham gia cơ chế UPR vì nhận thức sâu sắc đây là trách nhiệm của một thành viên Liên Hợp Quốc và Việt Nam luôn tôn trọng và bảo vệ quyền con người của công dân Việt Nam và công dân các nước. Nhiều khuyến nghị đã được triển khai hiệu quả, nhất là đã giảm số tội danh có thể áp dụng án tử hình (Việt Nam bỏ hình phạt tử hình với 08 tội danh; từ ngày 01/7/2025, Việt Nam chỉ còn 10 tội danh áp dụng án tử hình). Ngoài ra, Việt Nam đã đạt nhiều kết quả trong việc xóa bỏ bạo lực với phụ nữ, phòng chống mua bán người.
Ghi nhận những nỗ lực đó, ngày 14/10/2025, Việt Nam tái đắc cử vị trí thành viên Hội đồng Nhân quyền LHQ nhiệm kỳ 2026-2028 với số phiếu ủng hộ là 180 - cao nhất trong số các ứng cử viên đại diện cho khu vực Châu Á - Thái Bình Dương; đồng thời, việc thủ đô Hà Nội được chọn làm nơi ký kết Công ước LHQ về Tội phạm mạng vào ngày 25-26/10/2025 trong đó nội dung quyền con người được nhấn mạnh trong Công ước tiếp tục thể hiện sự ghi nhận và đánh giá cao của LHQ và cộng đồng quốc tế đối với những thành tựu phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam trong thời gian qua, đặc biệt là những cam kết, nỗ lực và thành tựu trong thúc đẩy và bảo vệ các quyền con người, bảo đảm an sinh xã hội, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân, cũng như đối với chủ trương, chính sách, hệ thống tư pháp nhất quán của Đảng và Nhà nước Việt Nam, những kết quả triển khai đối ngoại cả song phương và đa phương trong thời gian qua.
Thủ tướng Chính phủ đã có quyết định số 1172/QĐ-TTg ngày 17/6/2025 phê duyệt Kế hoạch tổng thể triển khai thực hiện các khuyến nghị Việt Nam chấp thuận theo UPR chu kỳ IV của HĐNQ LHQ, lồng ghép việc thực hiện khuyến nghị UPR vào chương trình, chính sách cụ thể trên nhiều lĩnh vực: hoàn thiện hệ thống pháp luật; thúc đẩy quyền phát triển, quyền bình đẳng giới, quyền của các nhóm dễ bị tổn thương; bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo và quyền tham gia đời sống xã hội;...Bộ Công an được phân công triển khai 72 khuyến nghị UPR, trong đó 57 khuyến nghị chủ trì thực hiện, 15 khuyến nghị phối hợp thực hiện. Triển khai thực hiện các khuyến nghị UPR chu kỳ IV được Thủ tướng Chính phủ giao Bộ Công an chủ trì, ngày 31/10/2025, Công an tỉnh Đắk Lắk đã ban hành Kế hoạch 189/KH-CAT-PV01 nhằm quán triệt, thống nhất và nâng cao nhận thức trong lực lượng Công an tỉnh Đắk Lắk về thực hiện các khuyến nghị Việt Nam chấp thuận theo Cơ chế UPR chu kỳ IV, đảm bảo phù hợp với chức năng, điều kiện thực tế và định hướng chung, đặc biệt là các khuyến nghị được Thủ tướng Chính phủ giao Bộ Công an chủ trì, trong đó đề ra và triển khai thực hiện tốt 06 nhóm nhiệm vụ trọng tâm:
Thứ nhất, thực hiện Công ước CAT về chống tra tấn và các hình thức trừng phạt hay đối xử tàn ác, vô nhân đạo hoặc hạ thấp nhân phẩm.
Thứ hai, tăng cường các nỗ lực thực hiện biện pháp phòng, chống mua bán người.
Thứ ba, bảo đảm các quyền dân sự, chính trị khác.
Thứ tư, bảo đảm quyền của nhóm bị tổn thương.
Thứ năm, hạn chế tội danh áp dụng án tử hình và cải thiện điều kiện sinh hoạt trong trại giam.
Thứ sáu, thực hiện các cam kết quốc tế và tăng cường hợp tác quốc tế về quyền con người./.
Trang Ngô
Ý kiến bạn đọc