Bảo vệ “tài sản xanh”, chủ động phòng ngừa vi phạm trên thị trường tín chỉ carbon

Hiểu một cách đơn giản, tín chỉ carbon là đơn vị gắn với kết quả giảm phát thải hoặc loại bỏ khí nhà kính, thường được quy đổi tương đương với một tấn CO₂. Tín chỉ carbon có thể được hình thành từ nhiều hoạt động như bảo vệ, phát triển và phục hồi rừng; sử dụng năng lượng tái tạo; tiết kiệm năng lượng; xử lý chất thải và các chương trình giảm phát thải khác.

Việc hình thành thị trường carbon không chỉ tạo thêm nguồn lực cho quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế xanh mà còn mở ra cơ hội hình thành một loại “tài sản xanh” có giá trị kinh tế. Tuy nhiên, cùng với những cơ hội đó là nguy cơ phát sinh các hành vi lợi dụng chính sách, gian lận, lừa đảo, chiếm đoạt tài sản hoặc vi phạm pháp luật về đất đai, lâm nghiệp và môi trường.

Việt Nam đang từng bước hoàn thiện cơ chế, chính sách và hành lang pháp lý về giảm phát thải khí nhà kính, quản lý, tạo lập, trao đổi tín chỉ carbon và phát triển thị trường carbon. Nghị định số 06/2022/NĐ-CP về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ô-dôn; Nghị định số 29/2026/NĐ-CP quy định về Sàn giao dịch các-bon trong nước cùng các văn bản có liên quan đang tạo cơ sở pháp lý cho quá trình hình thành, vận hành thị trường carbon tại Việt Nam.

Đối với Đắk Lắk, địa phương có diện tích rừng lớn, hệ sinh thái đa dạng và có nhiều tiềm năng về phát triển nông nghiệp, lâm nghiệp, việc bảo vệ và phát triển rừng không chỉ có ý nghĩa về môi trường mà còn có thể tạo ra những giá trị kinh tế mới thông qua các chương trình, dự án giảm phát thải và tín chỉ carbon.

Việc bảo vệ rừng, trồng mới, phục hồi rừng, hạn chế mất rừng và nâng cao khả năng hấp thụ carbon có thể đồng thời mang lại nhiều lợi ích như bảo vệ nguồn nước, bảo tồn đa dạng sinh học, ứng phó với biến đổi khí hậu và tạo thêm nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Tuy nhiên, đây cũng là lĩnh vực còn khá mới đối với nhiều người dân và doanh nghiệp. Khi các quy định, phương thức giao dịch và giá trị kinh tế của tín chỉ carbon ngày càng được quan tâm, nguy cơ một số đối tượng lợi dụng sự thiếu thông tin để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật cần được nhận diện từ sớm.

Lợi dụng sự mới mẻ của thị trường tín chỉ carbon, các đối tượng có thể lập dự án không có thật, giả danh doanh nghiệp hoặc tổ chức có chức năng trong lĩnh vực carbon, đưa ra lời mời gọi đầu tư với cam kết lợi nhuận cao để huy động tiền của người dân, doanh nghiệp. Một số trường hợp có thể quảng cáo, môi giới mua bán tín chỉ carbon không có thật; làm giả hồ sơ, giấy tờ; huy động vốn trái quy định hoặc sử dụng các mô hình đầu tư có dấu hiệu đa cấp để thu hút người tham gia.

Bên cạnh đó, nguy cơ gian lận trong đo đạc, báo cáo, thẩm định lượng phát thải và hấp thụ carbon; làm giả số liệu về diện tích rừng; lợi dụng danh nghĩa các dự án carbon để hợp thức hóa việc chiếm đất, phá rừng, khai thác lâm sản trái phép cũng cần được chủ động nhận diện, phòng ngừa.

Những hành vi này nếu không được kiểm soát không chỉ gây thiệt hại về tài sản cho người dân, doanh nghiệp mà còn ảnh hưởng đến tài nguyên rừng, môi trường, quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể tham gia thị trường, tác động đến an ninh kinh tế và an ninh môi trường.

Để chủ động phòng ngừa tội phạm, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp, Công an tỉnh Đắk Lắk khuyến cáo các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp cần chủ động tìm hiểu, chấp hành đúng các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường, giảm phát thải khí nhà kính và thị trường carbon. Các hoạt động đo đạc, báo cáo, thẩm định (MRV) và giao dịch tín chỉ carbon phải được thực hiện theo đúng quy định, thông qua các hệ thống, phương thức giao dịch hợp pháp khi được cơ quan có thẩm quyền cho phép.

Thị trường carbon không chỉ tạo áp lực giảm phát thải mà còn mở ra nguồn lực tài chính mới cho doanh nghiệp và nền kinh tế xanh

Người dân, doanh nghiệp cần thận trọng khi ký kết các hợp đồng liên quan đến quyền sử dụng đất, quyền quản lý rừng hoặc quyền hưởng lợi từ tín chỉ carbon. Trước khi hợp tác, cần xác minh rõ tư cách pháp lý, năng lực và phạm vi hoạt động của tổ chức, doanh nghiệp; đọc kỹ nội dung hợp đồng và làm rõ quyền, nghĩa vụ của các bên.

Đặc biệt, cần cảnh giác trước những lời mời gọi đầu tư tín chỉ carbon trên mạng xã hội, các hội nhóm trực tuyến, hội thảo hoặc diễn đàn không rõ nguồn gốc, nhất là những dự án quảng cáo lợi nhuận cao bất thường, cam kết “đầu tư ít, lợi nhuận lớn”, trả hoa hồng khi giới thiệu người tham gia hoặc có dấu hiệu hoạt động theo mô hình đa cấp. Không chuyển tiền, góp vốn hoặc cung cấp thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng cho tổ chức, cá nhân chưa được xác minh rõ.

Khi phát hiện tổ chức, cá nhân có dấu hiệu lừa đảo, làm giả hồ sơ, gian lận tín chỉ carbon, huy động vốn trái phép hoặc lợi dụng dự án carbon để thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật về đất đai, rừng và môi trường, người dân cần kịp thời thông báo cho cơ quan Công an hoặc cơ quan chức năng để được tiếp nhận, xác minh và xử lý theo quy định.

Thị trường tín chỉ carbon là lĩnh vực mới, có tiềm năng tạo thêm nguồn lực cho phát triển kinh tế xanh, đồng thời góp phần bảo vệ rừng, môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, để thị trường phát triển lành mạnh, minh bạch và bền vững, việc hoàn thiện pháp luật phải đi đôi với nâng cao nhận thức, tăng cường quản lý và chủ động phòng ngừa các hành vi vi phạm.

Dưới góc độ bảo đảm an ninh, trật tự, tín chỉ carbon không chỉ là một sản phẩm kinh tế mới mà còn liên quan đến tài nguyên đất, rừng, môi trường, dòng vốn đầu tư và quyền lợi của người dân, doanh nghiệp. Bảo vệ tính minh bạch, an toàn của thị trường carbon cũng là góp phần bảo vệ an ninh kinh tế, an ninh môi trường và lợi ích quốc gia.

Công an tỉnh Đắk Lắk tiếp tục chủ động nắm tình hình, nhận diện phương thức, thủ đoạn mới; tăng cường phòng ngừa tội phạm, nhất là các hành vi lợi dụng không gian mạng để lừa đảo, huy động vốn trái phép; phối hợp với các cơ quan chức năng tuyên truyền, trao đổi thông tin, kiểm tra, xác minh và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật.

Phát triển kinh tế xanh phải đi đôi với bảo vệ tài nguyên, môi trường và bảo đảm an ninh, trật tự. Mỗi người dân, doanh nghiệp chủ động tìm hiểu pháp luật, tỉnh táo trước các cơ hội đầu tư và kiểm chứng thông tin trước khi giao dịch chính là góp phần bảo vệ “tài sản xanh”, bảo vệ quyền lợi của mình và cùng xây dựng thị trường carbon minh bạch, an toàn, bền vững.